Internationale betrekkingen

Met regelmaat overleggen de partners uit de vijf landen over de voortgang en uitvoering van het project Climate Proof Areas (CPA). Nu het project een flink eind op streek is, blijkt dat de eerste resultaten inspireren en enthousiasmeren.

De deelnemers brengen ieder hun eigen achtergrond mee om de diversiteit aan vraagstukken op te lossen. Dat stimuleert, heeft Ruben Akkermans, projectleider van CPA Schouwen-Duiveland ervaren. Bijeenkomsten in Gent, Malmö en Kopenhagen brengen veel energie teweeg en de uitwisseling van kennis en ervaring leiden tot nieuwe inzichten.

Positieve ontvangst
“Er moet nog veel gebeuren, dat is zeker, maar we zijn een eind op de goede weg. Zo zijn we nu bezig om op Europees niveau tot een memorandum of understanding (MoU) te komen. De eerste presentatie, in de subgroep van de Noordzee Commissie, is zeer positief ontvangen.’’ (meer informatie over deze subgroep.)
In maart 2011 volgt een nieuw overleg over het MoU. In juni hoopt CPA in Brugge – tijdens de General Assembly of the NSC – brede steun voor dit initiatief te krijgen van de volledige Noordzee Commissie.

Europese projecten clusteren
“Behalve met het MoU zijn we internationaal ook bezig met de clustering op Europees niveau van zes lopende Interregprojecten op het gebied van water en duurzaamheid. Die projecten beperken zich niet alleen tot de (te verwachten) effecten door klimaatverandering, maar richten zich ook op de huidige klimaatproblemen. Daarmee willen we meer stem in Europa krijgen en beogen we dat onze beleidsaanbevelingen eerder in Brussel gehoord zullen worden.’’ Momenteel wordt gewerkt aan een projectvoorstel om hier Europese geld voor vrij te maken.

Symposium
CPA loopt nog tot december 2011 en zal met een symposium afgesloten worden. Daar zullen diverse (Europese) bestuurders voor uitgenodigd worden. “We willen hen inspireren hun beleid beter op elkaar af te stemmen. Ook vragen we hen het klimaatthema hoog op de agenda te plaatsen. Dit is namelijk niet alleen een zaak van de toekomst, de klimaatproblemen spelen ook nu al.’’

 

Scholieren aan de slag

Ook dit jaar zijn leerlingen van de technasiumopleidingen van de Pontes Scholengroep met praktijkopdrachten aan de slag gegaan. De projectgroep Climate Proof Areas Schouwen-Duiveland heeft twee onderwerpen uitgezet: de opvang van zoet water en de herinrichting van het havenplateau van Bruinisse.

Leerlingen uit het tweede technasiumjaar van Pontes Pieter Zeeman (Zierikzee) hebben zich gericht op de opvang van zoet water. Twee groepjes hebben gewerkt aan de opvang van zoet water in stedelijk gebied en twee groepjes aan opvang en opslag van zoet water in landelijk gebied.

Landbouwbedrijf
Het enthousiasme voor de opdracht was groot. Er waren groepjes die er heel veel werk van maakten, zowel in het vergaren van aanvullende informatie als van de (verplichte) maquettes om hun oplossingen in beeld te brengen. Zo is de situatie van een landbouwbedrijf van de ouders van een leerling nagemaakt. Drainage en een toeristisch zwemvijver met glijbaan zijn vervolgens toegepast als opvang en berging van zoet water.

Zout en zoet water meten
De leerlingen zijn ook op excursie geweest. In verschillende delen van Schouwen-Duiveland, onder meer bij het landbouwbedrijf en in de duinen, hebben zij metingen uitgevoerd om te zien waar zoet en zout water te vinden is. De vier groepjes hebben onlangs hun oplossingen rond zoetwateropvang en -berging gepresenteerd. Deze zijn beoordeeld door de docent en iemand van de projectgroep Climate Proof Areas Schouwen-Duiveland.

Havenplateau
Derde en vierde klassers van de technasiumafdeling van het Goese Lyceum (Goes) hebben zich gebogen over het havenplateau van Bruinisse. De opdracht was om tot een herinrichting te komen die zowel klimaatbestendig is, als recht doet aan de bestaande (en mogelijk nieuwe) bedrijvigheid op dat plateau. Een planoloog heeft uitgelegd hoe zij de opdracht aan moesten pakken.
Ook hier zijn de leerlingen enthousiast aan de slag gegaan. Zij kwamen met inventieve, soms heel technische oplossingen die werden weergegeven in driedimensionale inrichtingsschetsen, aangevuld met sfeer- en referentiebeelden.

Gent
Een aantal van deze uitwerkingen hebben de leerlingen gepresenteerd tijdens de Climate Proof Areas bijeenkomst in Gent. Zij wisten daar met hun enthousiasme de show te stelen. Inmiddels zijn hun bijdragen beoordeeld door de docent en iemand van de projectgroep Climate Proof Areas Schouwen-Duiveland.
In 2011 gaan inwoners van Bruinisse met landschapsarchitecten, dijkdeskundigen en leden van de projectgroep Climate Proof Areas ontwerpen maken. De nadere uitwerkingen van de leerlingen zullen als inspiratiebron dienen.

 

Zoet water mag niet verloren gaan

Zoet water is een kostbaar goed, zeker op Schouwen-Duiveland waar veel zoute kwel voorkomt. De opvang en berging van zoet water zal, onder invloed van klimaatverandering, in de toekomst alleen maar belangrijker worden. Een literatuurstudie is de eerste aanzet naar mogelijke oplossingen.

De literatuurstudie is uitgevoerd door Deltares-onderzoekers Esther van Baaren en Valesca Harezlak. Zij verwachten het onderzoek half januari te kunnen afronden. “Schouwen-Duiveland heeft veel zoute kwelgebieden, maar op bijvoorbeeld oude kreekruggen kun je zoet water terugvinden. Deze literatuurstudie richt zich vooral op onderzoek naar de vindplaatsen van die zoetwatervoorraden en de omvang ervan. Daarnaast richt het onderzoek zich op toekomstscenario’s die een beeld geven van de invloeden van klimaatverandering en bijvoorbeeld bodemdaling op de zoetwatervoorraad. Vervolgens worden mogelijke maatregelen voor de zoetwatervoorziening voor de verschillende delen van Schouwen-Duiveland besproken.’’

Zouter
Volgens Van Baaren is het hydrologische systeem op Schouwen-Duiveland (nog) niet in balans. Dat betekent dat zoute kwel in de toekomst alleen maar zouter wordt. Bovendien zorgt de zeespiegelstijging voor extra kweldruk, terwijl droge zomers tot verdere verzilting leiden.

Maatwerk
De onderzoekers verwachten dat, ondanks veel bestaand en lopend onderzoek er toch maatwerk nodig zal zijn. “Er liggen nog veel vragen ten aanzien van zoet water: hoe kun je dat beter vasthouden en de voorraad vergroten? De maatregelen moeten hydrologisch kloppen, maar ook bedrijfseconomisch. Bovendien is zaak om draagvlak te creëren. De gebiedseigenaren moeten er de noodzaak van inzien en betrokken worden bij het onderzoek naar de beste aanpak. Een kleinschalig project kan maatwerk leveren en biedt de grootste kans op een succes. Daarna kun je door kennisdeling de zoetwaterberging breder uitdragen.’’

 

Terug de Oosterschelde in

Met een dijk- en een wegomlegging komt de Plompe Toren van Schouwen op eenvoudige wijze weer buitendijks te liggen. En daarmee kan deze voormalige kerktoren symbool staan voor de vele verdronken dorpen van het eveneens verdwenen Zuidland.

Wie op Schouwen langs de oevers van de Oosterschelde fietst, heeft geen notie van het verdronken Zuidland. De diepe stroomgeul Hammen geeft niets prijs van de circa vijftien verdwenen dorpen. Het enige tastbare restant is de Plompe Toren, ooit kerktoren van Koudekerke. Dit dorp kwam eind 16e eeuw buitendijks te liggen toen er nieuwe, sterkere dijken gelegd moesten worden. De toren dient tegenwoordig als uitkijkpunt en is informatiepunt over de geschiedenis en natuur.

Nieuwe dijken
Projectbureau Zeeweringen (www.zeeweringen.nl) versterkt de steenbekleding van de dijken langs de Oosterschelde. De dijken kunnen echter meer zijn dan de veilige scheidslijn tussen water en land. Creativiteit, gecombineerd met kennis en veiligheid, leveren nieuwe dijkontwerpen op die iets toevoegen aan het landschap.
Een voorbeeld is het plan voor de Plompe Toren. Door een coupure aan te brengen in de Plompetorenweg en deze achterlangs de Plompe Toren te leiden komt hij in ‘zee’ te liggen. Een brede trap maakt de toegankelijkheid van het water groot voor recreanten.
Het buitendijks plaatsen van de toren benadrukt het verleden waarin dorp en kerk zijn opgeofferd aan het water. De ooit zo beangstigende dreiging van de Oosterschelde wordt hier getoond in plaats van bedwongen. En toch is de veiligheid niet in het geding.

Planning
Voor dit idee van Rietveld Landscape uit Amsterdam is inmiddels een programma van eisen opgesteld. Er wordt nu gewerkt aan een ontwerp waarna de samenwerkingsovereenkomst tussen Projectbureau Zeeweringen, Rijkswaterstaat, Waterschap Scheldestromen, Natuurmonumenten, Gemeente Schouwen-Duiveland en Provincie Zeeland kan worden opgesteld. In die overeenkomst worden kosten, beheer en onderhoud nader afgesproken.
De uitvoering staat gepland voor 2014.

 

CPA in de publiciteit

De eerste Zeeuwse Dag van de Dijk en de Zeeuwse Klimaatweek waren momenten voor de projectgroep Climate Proof Areas Schouwen-Duiveland om zich aan een breder publiek te presenteren. De internationale Climate Proof Areas (CPA) bijeenkomst in Gent, 8 tot en met 10 november, trok veel aandacht van de Vlaamse en Waalse pers.

Yerseke was de Zeeuwse gastheer tijdens de Dag van de Dijk op 18 september. De Dag van de Dijk is het landelijke evenement rond het thema water en veiligheid. CPA presenteerde zich samen met het project Zandhonger Oosterschelde in een van de vele standjes. Tijdens deze dag, die circa duizend bezoekers trok, bleek dat klimaatadaptatie een heel abstract begrip blijft voor het grote publiek. De zandhonger in de Oosterschelde spreekt duidelijk meer tot de verbeelding.

Klimaatweek
Ook tijdens de Zeeuwse Klimaatweek – van 13 tot en met 20 november – heeft CPA Schouwen-Duiveland zich gepresenteerd. Dit keer met een expositie in het gemeentehuis van Schouwen-Duiveland. Hier waren onder andere de maquettes van de technasiumleerlingen te zien, evenals de projecten die in de gemeente lopen en die een relatie met klimaatadaptatie hebben.

Gent
In Gent kreeg CPA veel aandacht van de landelijke persbureaus. Kranten in Vlaanderen en Wallonië schreven uitgebreid over de mogelijke oplossingen voor regionale gevolgen van de klimaatverandering. Ook de samenwerking van de vijf Noordzeelanden, hun tien projecten, de langere termijnvisie en de kennisdeling werden voor het voetlicht gehaald. Het Nederlandse project op Schouwen-Duiveland werd als voorbeeld aangehaald van de noodzaak om tot maatwerk te komen.

Watersnoodmuseum
Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan de expositie in het Watersnoodmuseum in Ouwerkerk. In de vierde caisson (de toekomst) zal CPA Schouwen-Duiveland laten zien welke projecten er zijn die zich (ook) richten op klimaatadaptatie en hoe dat er mogelijk uit kan gaan zien.