Climate Proof Areas?

Een klimaatbestendige omgeving is, zeker in een deltagebied, van levensbelang. De veranderende zeespiegel, in combinatie met toenemende neerslag, heeft grote consequenties voor de vaak dichtbewoonde gebieden langs de kust. Blijven we dijken verhogen en verstevigen, of zijn er alternatieven?

Binnen Europa hebben vijf landen het project Climate Proof Areas (CPA) opgezet. Wetenschappers en(semi-)overheden van België, Engeland, Duitsland, Zweden en Nederland bundelen hun kennis en innovatieve technieken voor een gezamenlijk doel: de gebieden op een natuurlijke wijze aanpassen aan veranderende omstandigheden.

Het voormalige Zeeuwse eiland Schouwen-Duiveland, omringd door het water van de Noordzee, Grevelingen en Oosterschelde, is een van de deelprojecten van CPA. Hier verzamelen de Provincie Zeeland, Rijkswaterstaat Dienst Zeeland, Gemeente Schouwen-Duiveland, Deltares, VROM en Waterschap Scheldestromen kennis over de effecten van klimaatverandering op lokaal niveau. Die kennis wordt ingebracht in concrete, lokale projecten. Uiteindelijk zal de projectgroep CPA Schouwen-Duiveland aanbevelingen vastleggen voor een Wegwijzer naar klimaatbestendigheid.

De projectgroep CPA Schouwen-Duiveland, bestaande uit vertegenwoordigers van de partners aangevuld met specifieke deskundigen, legt nu de laatste hand aan het rapport Klimaatanalyse. Hierin zijn nationale studies over klimaatverandering vertaald naar de effecten op Schouwen-Duiveland. Deze effecten zijn vervolgens besproken met lokale maatschappelijke organisaties om ze nader te specificeren voor de eigen situatie.

Daarnaast haakt de projectgroep CPA Schouwen-Duiveland in op lopende projecten om het onderwerp klimaatbestendigheid in te brengen. Aanvullend worden de verschillende scenario’s met deskundigen onderzocht. En al deze resultaten leiden tot een Wegwijzer naar klimaatbestendigheid.

De ontwikkelingen rond het havenplateau in Bruinisse, Innovation Island in Brouwershaven of de Kering 2039 van het SEAP; het zijn voorbeelden van lokale projecten waarbij klimaatbestendigheid een onderwerp kan zijn. In april organiseerde de projectgroep CPA Schouwen-Duiveland een workshop.

De workshop was bedoeld om te inventariseren op welke punten er een relatie is tussen CPA Schouwen-Duiveland en de concrete projecten. En om te bekijken in hoeverre het thema klimaatbestendigheid is meegenomen in deze projecten.

Vooraf heeft de projectgroep CPA Schouwen-Duiveland een afwegingskader opgesteld dat de rode draad vormde tijdens de workshops. Binnen dat kader zijn vanuit vijf thema’s de autonome ontwikkelingen in beeld gebracht. Vervolgens is er gekeken naar de relatie met de mogelijke gevolgen van klimaatverandering en zeespiegelstijging. Zo werd zichtbaar dat bepaalde ontwikkelingen waarschijnlijk zullen worden versterkt en andere juist worden afgezwakt. Het gaat om de volgende thema’s:

• Veiligheid
• Natuur/ecologie
• Landbouw
• Wonen
• Recreatie/toerisme

Er zijn enkele gemeenschappelijke factoren die een rol spelen bij deze thema’s:

• Ontwikkelingen van de verschillende sectoren
• Tijdlijn (2010-2100)
• Geografie
• Externe scenario’s zoals de Commissie Veerman

Tijdens de workshop presenteerden vertegenwoordigers hun projecten: de vereiste ontwikkeling van het havenplateau van Bruinisse, de innovatieve gebiedsontwikkeling aan de oostzijde van Brouwershaven en deelprojecten als de demodijk of het visgraattracé van de Kering 2039.
Vervolgens gingen de deelnemers in groepjes per project aan de slag. Het doel was om binnen het afwegingskader te kijken naar klimaatbestendige kansen en oplossingen.

Na een inspirerende dag is gebleken dat CPA Schouwen-Duiveland en de lokale projecten elkaar zeker wat te bieden hebben. Inmiddels zijn per project vervolggesprekken gehouden om de samenwerking nader te concretiseren. Verder informatie volgt via deze nieuwsbrief en via www.climateproofareas.com/project/schouwen-duiveland

De projectgroep CPA Schouwen-Duiveland zet momenteel de laatste punten en komma’s in het rapport Probleemanalyse. Maatschappelijke organisaties op Schouwen-Duiveland hebben in maart in het Watersnoodmuseum de analyse in conceptvorm voorgelegd gekregen.

De projectgroep CPA Schouwen-Duiveland had een representatieve selectie aan maatschappelijke organisaties uitgenodigd voor een eerste bespreking. In werkateliersessies konden zij vanuit hun eigen expertise reageren op de verschillende effecten die de klimaatverandering op Schouwen-Duiveland te weeg kunnen brengen.

Aan het rapport Probleemanalyse liggen internationale en nationale studies over klimaatverandering ten grondslag, evenals lokale bronnen, kennisdocumenten, interne besprekingen van de projectgroep en kennis van de opsteller Deltares, het kennisinstituut voor deltatechnologie. Aan de vertegenwoordigers van de maatschappelijke organisaties dus de vraag om de analyse te toetsen aan hun eigen kennis, ervaringen en meningen. Daarbij gaat de analyse uit van vier waarschijnlijke klimaatscenario’s met de tijdsfactor 2050.

In hoofdlijn is duidelijk dat er meer droogte ontstaat en dat als het regent, de neerslag veel heviger zal zijn. Dat werd door de aanwezigen niet direct als een bezwaar ervaren. Zo voorziet de landbouw een hogere productie door de toename van CO2 terwijl de markt in Zuid-Europa door de klimaatverandering onder druk staat. De recreatie verwacht dat door seizoensverlenging de bestaande capaciteit beter benut wordt, en verzilting van de grond kan de visserij nieuwe binnendijkse productiemogelijkheden bieden.

Wel moet er kritisch naar zoetwaterberging gekeken worden en naar afwatering in met name de bebouwde gebieden.
De bijeenkomst werd als zeer inspirerend ervaren. Naar verwachting zal de projectgroep in de nabije toekomst vaker een beroep op deze groep vertegenwoordigers doen om zaken specifiek af te stemmen.

Klimaatbestendige vraagstukken lenen zich uitstekend voor praktijkopdrachten in het middelbaar onderwijs. Leerlingen van de technasiumopleiding in Goes van de Pontes Scholengroep zijn afgelopen schooljaar aan de slag gegaan. Ook het komende schooljaar krijgen leerlingen praktijkopdrachten vanuit de projectgroep CPA Schouwen-Duiveland.

De tweede klassers van het technasium in Goes hebben zich in de laatste maanden van dit schooljaar gericht op het thema wonen in, rond en op de dijk. Zij moesten daarbij rekening houden met klimaatverandering. In mei hebben de leerlingen de eerste resultaten gepresenteerd. Sommigen hadden er heel veel werk van gemaakt. Wel bleek dat de opdracht een volgende keer minder complex moet zijn.
De eindpresentatie, in juni, was verrassend in haar diversiteit. Waar de ene leerling zich vooral richtte op creatieve oplossingen, kozen anderen voor inventieve technische antwoorden of juist voor architectonisch design. Woningen in inlagen, geïntegreerd in dijklichamen, buiten- en binnendijks; het was duidelijk dat de leerlingen er uitgebreid over nagedacht en gesproken hadden. Leuk!

Bruinisse
In september gaan de derde en vierde klassers van het Goese technasium aan de slag. Zij moeten een inrichtingsschets (boven- en zijaanzicht, eventueel aangevuld met sfeer- en referentiebeelden) maken voor het havenplateau van Bruinisse.
De leerlingen zullen in Bruinisse de uitleg van het project krijgen van een gemeenteambtenaar. Een planoloog zal vertellen hoe zij de opdracht kunnen aanpakken. Begin oktober zullen alle groepjes een tussenpresentatie geven.

Uitwerking
Eind oktober zijn de internationale CPA-partners op bezoek in Zeeland. Het beste groepje mag zijn resultaten presenteren aan dit gezelschap. De eindpresentatie voor alle groepjes is begin november.
Een professionele planoloog/landschapsarchitect zal de opdracht die de projectgroep CPA Schouwen-Duiveland het meest aanspreekt, nader uitwerken.

Waterberging
Na de zomervakantie gaan ook de klassen 2 en 4 van het technasium van Pontes Pieter Zeeman in Zierikzee aan de slag. Hun thema wordt waterberging.